On yıllar boyunca araç emisyonları mevzuatı öncelikle egzozdan çıkanlara odaklandı. Avro 7, karayolu taşımacılığından kaynaklanan bir başka önemli kirlilik kaynağını doğrudan homologasyon çerçevesine dâhil ederek bu bakış açısını değiştiriyor: frenler ve lastikler tarafından üretilen parçacıklar.
Bu egzoz dışı emisyonlar önemli bir mevzuat değişikliği yaratmaktadır; çünkü yalnızca içten yanmalı motorlu araçlarla sınırlı değildir. Akülü elektrikli araçların elektrikli çalışma sırasında egzoz emisyonu bulunmaz; ancak frenleri ve lastikleri sürtünme, aşınma ve yıpranma yoluyla yine de parçacık emisyonları oluşturabilir.
Fren parçacığı ölçümü artık araştırma yönteminden uluslararası düzeyde uyumlaştırılmış bir mevzuat çerçevesine ilerlemiş durumdadır; lastik aşınması ölçümü ve sınırları ise kendi mevzuat geliştirme sürecinde ilerlemektedir. Bu gereklilikler birlikte, araç emisyonları homologasyonunun kapsamını genişletmektedir.
Araç Emisyonları Artık Egzozla Başlayıp Egzozla Bitmiyor
Birbirini izleyen araç emisyonları mevzuatı nesilleri, modern içten yanmalı motorların yaydığı birçok kirleticiyi önemli ölçüde azaltmıştır.
Egzoz emisyonu kontrolleri geliştikçe ve araç filoları giderek elektriklendikçe, diğer parçacık emisyonu kaynakları giderek daha önemli hâle gelmiştir.
Fren balataları ile diskler arasındaki sürtünme çevreye parçacık salınmasına neden olabilir.
Lastikler ile yol yüzeyi arasındaki sürekli etkileşim, lastiğin kullanım ömrü boyunca malzeme kaybına neden olur.
Araç ile yol arasındaki etkileşim de ulaşım sırasında oluşan parçacık maddelere katkıda bulunabilir.
Araç hareketi, daha önce çökelmiş yol tozunun yeniden havaya karışmasına neden olabilir.
Mevzuat tarihsel olarak büyük ölçüde yanma sürecinde oluşan ve araç egzozundan yayılan kirleticilere odaklanmıştır.
Mevzuatın kapsamı, aracın egzozu bulunup bulunmadığına bakılmaksızın frenleme ve lastik aşınmasıyla ilişkili parçacık emisyonlarını da içerecek şekilde genişlemektedir.
Her Sürtünmeli Fren Aşınma Oluşturur
Geleneksel sürtünmeli frenleme, frenleme yüzeyleri arasındaki temas yoluyla aracın kinetik enerjisini ısıya dönüştürür. Bu sürtünme kaçınılmaz olarak aşınmaya neden olur.
Oluşan malzemenin bir bölümü havada asılı parçacık maddeye dönüşebilir ve fren sistemi mühendisliği ile çevresel emisyon performansı arasında doğrudan bir bağlantı oluşturur.
Balata bileşimi, aşınma davranışını ve parçacık oluşumunu önemli ölçüde etkileyebilir.
Disk bileşimi, yüzey işlemi ve aşınma özellikleri sürtünme malzemesiyle etkileşime girer.
Fren sıcaklığı ve ısıl geçmiş, sürtünme davranışını ve parçacık oluşumunu etkiler.
Frenleme şiddeti, sıklığı ve enerjisi, sürtünme çiftinin kullanım sırasında nasıl çalıştığını belirler.
Araç güvenliği için gerekli durdurma performansını sağlarken sürtünme yoluyla oluşan parçacık emisyonlarını da kontrol etmelidir.
Fren Emisyonlarının Ölçümü İçin Küresel Bir Yöntem
Mevzuata ilişkin bir emisyon sınırı ancak laboratuvarlar emisyonları yeterince uyumlaştırılmış ve tekrarlanabilir bir yöntemle ölçebildiğinde anlamlıdır.
Birleşmiş Milletler 24 No.lu Küresel Teknik Düzenlemesi, hafif hizmet araçlarından kaynaklanan fren emisyonlarının ölçülmesi için uluslararası düzeyde uyumlaştırılmış bir laboratuvar yöntemi oluşturmuştur.
Fren emisyonları araştırmalarında farklı çevrimler, ölçüm sistemleri ve laboratuvar koşulları kullanılabildiğinden sonuçların doğrudan karşılaştırılması zorlaşabiliyordu.
Standartlaştırılmış test ilkeleri, fren parçacık emisyonlarının ölçülmesi ve karşılaştırılması için ortak bir teknik temel sağlar.
Araç Kullanımından Kontrollü Laboratuvar Ölçümüne
Fren parçacığı testi, fren diskinin yanına bir parçacık sayacı yerleştirmekten çok daha fazlasını gerektirir.
Test ortamının, parçacık oluşumunu, taşınmasını ve ölçümünü etkileyen koşulları kontrol ederken tanımlanmış frenleme davranışını yeniden oluşturması gerekir.
Fren düzeneği, ilgili aracı ve frenleme özelliklerini temsil eden kontrollü koşullar altında çalıştırılır.
Tanımlanmış frenleme olayları, standartlaştırılmış bir laboratuvar dizisi aracılığıyla temsili frenleme faaliyetini yeniden oluşturur.
Sıcaklık, aşınmayı ve parçacık oluşumunu güçlü biçimde etkilediğinden ısıl koşullar kontrol edilir ve izlenir.
Oluşan parçacıkların ölçüme uygun kontrollü bir örnekleme ortamından taşınması gerekir.
Parçacık madde ölçümleri, fren kaynaklı parçacık maddenin tanımlanmış boyut aralıklarındaki kütlesini belirler.
Parçacık sayısı ölçümü, uygulanabildiği durumlarda yayılan fren parçacıklarının ek olarak nitelendirilmesini sağlar.
Fren aşınması sıcaklık, basınç, hız, sürtünme çifti ve önceki frenleme geçmişinden etkilenir. Bu nedenle homologasyon, sıkı biçimde kontrol edilen test hazırlığına ve uygulamasına bağlıdır.
Fren Emisyonları Sayısal Bir Homologasyon Gerekliliğine Dönüşüyor
Avro 7, kapsama giren araçlar için parçacık emisyon sınırları belirleyerek fren emisyonlarını yalnızca ölçüm konusu olmanın ötesine taşır.
İlk Avro 7 PM10 Sınırları — M1 ve N1 Araçları
Yukarıdaki değerler, ilgili M1 ve N1 araç kategorileri için 31 Aralık 2029 tarihine kadar Avro 7 standart sürüş çevrimi sınırları kapsamında geçerlidir. N1 Sınıf III araçlar için ayrı sınırlar uygulanır ve mevzuat çerçevesi sonraki aşama sınırları ile ilave geliştirmeleri öngörmektedir.
Elektrifikasyon Fren Emisyonları Dengesini Değiştiriyor
Elektrikli bir araçta yavaşlama, aracın kinetik enerjisinin her zaman sürtünmeli frenler tarafından soğurulmasını gerektirmez.
Geri kazanımlı frenleme, enerjiyi çekiş aküsüne geri kazandırırken aracı yavaşlatmak için elektrikli tahrik sistemini kullanabilir.
Balatalar ve diskler sürtünme yoluyla frenleme kuvveti oluşturur; bunun sonucunda ısı ve malzeme aşınması meydana gelir.
Tahrik sistemi yavaşlamaya katkıda bulunarak sürtünme yoluyla soğurulması gereken frenleme enerjisi miktarını azaltır.
Sürtünmeli frenler güvenlik, acil frenleme, düşük hızlı kullanım ve geri kazanımlı frenlemenin kullanılamadığı veya yetersiz kaldığı koşullarda gerekli olmaya devam eder.
Egzoz Dışı Emisyonlarda İkinci Sınır
Her lastik yol yüzeyinde yuvarlanırken, hızlanırken, fren yaparken ve viraj alırken zamanla malzeme kaybeder.
Avro 7, lastik aşınmasını araç emisyonları mevzuat çerçevesine dâhil ederek nihayetinde araç üreticilerinin ötesinde lastik tasarımı, testleri ve tip onayını da kapsayan gereklilikler oluşturmaktadır.
Kauçuk bileşimi aşınma direncini, yol tutuşunu, yuvarlanma direncini ve diğer performans özelliklerini etkiler.
Lastik üzerinden aktarılan yükler aşınma ve yıpranma davranışını etkileyebilir.
Hızlanma, frenleme ve viraj alma şiddeti lastik aşınma hızını etkileyebilir.
Yüzey özellikleri, sıcaklık ve çevresel koşullar aşınmayı etkiler.
Şişirme basıncı lastik deformasyonunu, temas özelliklerini ve aşınmayı etkiler.
Rot ayarı ve süspansiyon özellikleri sırt aşınma biçimlerini önemli ölçüde etkileyebilir.
Yavaş Aşınan Bir Şey Nasıl Ölçülür?
Fren emisyonları yüksek düzeyde kontrollü laboratuvar testleriyle değerlendirilebilir. Lastik aşınması ise farklı bir ölçüm güçlüğü oluşturur; çünkü aşınma lastik, araç, yol ve çevre arasındaki etkileşim sonucunda zaman içinde gelişir.
Bu nedenle mevzuatın amacı, lastik aşınma performansını karşılaştırmak için yeterince tekrarlanabilir ve temsil edici yöntemler oluşturmaktır.
Test koşullarının lastik aşınmasını önemli ölçüde etkileyebilecek değişkenleri kontrol etmesi veya hesaba katması gerekir.
Lastiklerin ölçülebilir ve temsil edici aşınma oluşturması için yeterli süre ve mesafede kullanılması gerekir.
Lastik kütlesindeki değişimler, test mesafesi boyunca oluşan malzeme kaybının belirlenmesine temel oluşturabilir.
Lastiklerin tutarlı bir aşınma ölçütü üzerinden karşılaştırılabilmesi için sonuçların uygun şekilde normalleştirilmesi gerekir.
Üreticiler, mevzuatta hâlihazırda kesinleşmiş gereklilikler ile uluslararası ve Avrupa mevzuat geliştirme çalışmalarına tabi olmaya devam eden ölçüm yöntemleri veya aşınma sınırlarını dikkatle birbirinden ayırmalıdır.
Daha Düşük Aşınma Güvenlikten Ödün Verilerek Sağlanamaz
Egzoz dışı emisyon mevzuatı klasik bir mühendislik eniyileme sorunu ortaya çıkarır.
Fren ve lastik sistemleri, sağlamaları gereken güvenlik ve performans işlevleri dikkate alınmadan yalnızca malzeme aşınmasını en aza indirecek şekilde yeniden tasarlanamaz.
Daha az aşınan sürtünme malzemeleri yine de öngörülebilir frenleme, ısıl kararlılık, dayanıklılık, korozyon direnci ve farklı çalışma koşullarında kabul edilebilir performans sağlamalıdır.
Daha düşük aşınmalı lastikler; ıslak zeminde yol tutuşu, frenleme, yapısal bütünlük, yuvarlanma direnci ve diğer performans özelliklerine ilişkin gereklilikleri karşılamaya devam etmelidir.
İlk Frenler ve Lastikler Aşındıktan Sonra Ne Olur?
Fren balataları, fren diskleri ve lastikler aşınan bileşenlerdir. Birçok araç sisteminin aksine, aracın hizmet ömrü boyunca bunların birden fazla kez değiştirilmesi beklenir.
Bu durum önemli bir mevzuat sorusu ortaya çıkarır: ilk aracın sağladığı çevresel performans, yedek bileşenler takıldığında ortadan kalkmamalıdır.
Araç, ilk mevzuat performansına katkıda bulunan tanımlanmış fren ve lastik yapılandırmalarıyla homologe edilir.
Yedek sürtünme bileşenleri hem frenleme özelliklerini hem de parçacık emisyonu davranışını etkileyebilir.
Aracın kullanım ömrünün ilerleyen dönemlerinde takılan lastikler, ilk donanımdan farklı aşınma özelliklerine sahip olabilir.
Mevzuat kontrolünün, ilk araç üretiminin yanı sıra yenileme pazarına giren ürünleri de giderek daha fazla dikkate alması gerekmektedir.
Uluslararası Çerçeve Hâlen Gelişiyor
Fren ve lastik parçacıklarına ilişkin mevzuat, teknik araştırma alanından resmî tip onayı gerekliliklerine hızla ilerlemektedir.
Hafif hizmet araçlarından kaynaklanan fren emisyonlarının ölçülmesi için uluslararası düzeyde uyumlaştırılmış laboratuvar yöntemini oluşturmuştur.
Dünya Araç Mevzuatlarını Uyumlaştırma Forumu, 2026 yılında hafif hizmet araçları için uluslararası düzeyde uyumlaştırılmış fren parçacığı ölçümü ve emisyon sınırı gerekliliklerini belirleyen yeni bir Birleşmiş Milletler Düzenlemesini kabul etti.
Avrupa mevzuatı sayısal fren parçacığı sınırları getirmekte ve gelecekteki gerekliliklerin daha da geliştirilmesini öngörmektedir.
Lastik sınıfları genelinde aşınma sınırlarının uygulanması için gerekli ölçüm yöntemi ve mevzuat çerçevesine ilişkin uluslararası çalışmalar devam etmektedir.
Avro 7 çerçevesinin sonraki aşamaları, egzoz dışı emisyon mevzuatını ilave araç kategorilerine genişletmektedir.
Mevzuat çalışmaları, yedek fren bileşenlerine ilişkin parçacık emisyonu gerekliliklerini de incelemektedir.
Ölçüm yöntemleri, araç kategorileri, uygulama tarihleri ve sınırlar farklı hızlarda gelişmektedir. Bu nedenle yalnızca bugünkü gerekliliklere dayanan bir uygunluk stratejisi, birkaç yıl sonra pazara ulaşacak bir araç veya bileşen programı için yetersiz kalabilir.
Egzoz Dışı Emisyon Homologasyonuna Hazırlık
Fren ve lastik emisyonlarının ürün geliştirme sürecinin erken aşamalarında dikkate alınması gerekir; çünkü bunlar araç mimarisi, bileşen seçimi, güvenlik performansı ve gelecekteki yedek parça stratejileriyle etkileşim içindedir.
Araç kategorisine, lastik sınıfına, güç aktarma sistemine ve pazara göre geçerli Avro 7, Birleşmiş Milletler ve ulusal gereklilikleri belirleyin.
Sürtünme malzemelerini, disk teknolojilerini, geri kazanımlı frenleme stratejisini ve beklenen emisyon performansını belirleyin.
Uygun fren emisyonları test programını, laboratuvar yeterliliğini, koşullandırma ve ölçüm gerekliliklerini tanımlayın.
Lastik aşınma özelliklerini güvenlik, yuvarlanma direnci, dayanıklılık ve araca özgü çalışma koşullarıyla birlikte değerlendirin.
Bileşen kanıtlarının tüm homologasyon programını desteklemesi için fren, sürtünme malzemesi ve lastik tedarikçilerini koordine edin.
Gelişen Birleşmiş Milletler ve Avro 7 gerekliliklerini, gelecekteki sınırları, uygulama tarihlerini ve yedek bileşenlere ilişkin gelişmeleri takip edin.
Temiz Aracın Yeni Tanımı
Araç emisyonları mevzuatı yeni bir aşamaya giriyor.
Yanma kaynaklı emisyonların kontrolü önemini korumaktadır; ancak elektrifikasyon, bir aracın çevresel performansının artık yalnızca egzozu üzerinden değerlendirilemeyeceği anlamına gelmektedir.
Fren sistemleri parçacık oluşturur. Lastikler kullanım ömürleri boyunca malzeme kaybeder. Her iki süreç de tahrikin benzin, motorin, hidrojen veya elektrikten sağlanmasına bakılmaksızın gerçekleşir.
Emisyon mevzuatı ağırlıklı olarak aracın güç aktarma sistemi tarafından oluşturulan kirleticilere odaklanır.
Egzoz, frenler, lastikler ve diğer çevresel özellikler giderek daha geniş bir araç emisyonları uygunluk çerçevesinin parçası hâline gelmektedir.
Elektrikli araçlarda egzoz emisyonları ortadan kalktıkça frenlerin, lastiklerin ve diğer egzoz dışı kaynakların çevresel performansı giderek daha görünür ve daha fazla mevzuata tabi hâle gelmektedir.